Wnuki przyjechały - wnukowie przyjechali

Czytaj dalej
Fot. Łukasz Zarzycki / Echo Dnia
Profesor Jan Miodek

Wnuki przyjechały - wnukowie przyjechali

Profesor Jan Miodek

Na uroczystość przyjechali wnukowie” – napisano w pewnym prasowym doniesieniu agencyjnym. „Czy nie należało się posłużyć formą wnuki?” – pyta Pani T.T. ze Skarżyska-Kamiennej. Jeśli wiadomość ta dotyczyła tylko chłopców, była pod względem gramatycznym poprawna. Postać „wnuki” odnosimy do chłopców i dziewcząt.

W czwartym przypadku stworzymy zatem warianty: widzę wnuków (chłopców) albo widzę wnuki (chłopców i dziewczęta). Od (tego) wnuczka należy urobić pluralną formę wnuczkowie, a od żeńskiego brzmienia (ta) wnuczka – (te) wnuczki. Takie są ustalenia słownikowe.

Rozumiem jednak gramatyczne odczucia Korespondentki. W powszechnym obiegu komunikacyjnym funkcjonują raczej konstrukcje typu: moje wnuki, kochane wnuki, wnuki wpadły do mnie, wnuki nas odwiedziły. Owe wnuki to tzw. forma niemęskoosobowa – taka jak Ślązaki, Polaki, chłopaki czy bratanki, wymagająca w swym otoczeniu składniowym też postaci niemęskoosobowych: moje kochane wnuki wpadły do mnie, wnuki nas odwiedziły – tak jak: „Myślę, że mi Ślązaki wybaczyły” (Jan Paweł II w Gliwicach w roku 1999), chłopaki zagrały dobry mecz, bratanki przyjechały do Wrocławia, a wszystkie one są w znacznym stopniu stylistycznie nacechowane elementem potoczności.

Bo końcówki fleksyjne też mogą służyć celom stylistycznym – tak jak zdrobnienia czy zgrubienia! Do przytoczonych wariantów dołączyć możemy przecież pary chłopi – chłopy, sąsiedzi – sąsiady, Szwedzi – Szwedy, Szkoci – Szkoty. „Zbuntujcież się, chłopy potężne!” – nawoływał w „Przedwiośniu” Stefan Żeromski, „Kochane sąsiady opiekowały się psem w czasie mojego urlopu” – powiemy z rozczuleniem. Ale równie zasadne stylistycznie będą wypowiedziane z jawną niechęcią konstrukcje: „Wstrętne chłopy przeklinały mimo obecności dzieci”, „Straszne sąsiady nie dały mi spać całą noc”.

Słowa „kretyn” czy „bydlak” są same w sobie kwintesencją negatywnych odczuć, atoli określenia „wyjątkowe kretyny” i „potworne bydlaki” z formami niemęskoosobowymi „kretyny”, „bydlaki” są jeszcze silniej nacechowane emocjonalnie niż „wyjątkowi kretyni” i „potworni bydlacy”.

Na koniec ciekawostka historycznojęzykowa odnosząca się do wnuka i wnuczki. Miałem znajomego z Rzeszowszczyzny, który –wspominając swoją babcię – przywoływał używaną przez nią formę „wnęczuś”, a nie „wnuczuś”. Bo też: wnęk, wnęka, wnęczka, były przez wieki wariantami dziś wyłącznych brzmień: wnuk, wnuczka, a te pary wyrazowe są odzwierciedleniem starej słowiańskiej opozycji głoskowej ę : ą : u, że przywołam takie jeszcze przykłady, jak: poręczyć – porucznik, smętny – smutny, smęcić się – smutek, ręka – rączka – ruka (w innych jęz. słow.), dąb – dęby – dub (w innych jęz. słow.), ząb – zęby – zub (w innych jęz. slow.), Kęty – Kąty – Kutno – Kuty (ukr.), łączyć – łęk – łuk („Cięciwa ugina z wolna opalony łęk cisowy” – napisała Hanna Malewska w powieści „Przemija postać świata”, a katowicki polonista Ryszard Koziołek dopowiada w zbiorze „Dobrze się myśli literaturą”: „Za chwilę porwie łuk i pośle celną strzałę za przelatującą wroną”).

Jan Miodek

Profesor Jan Miodek

Dodaj pierwszy komentarz

Komentowanie artykułu dostępne jest tylko dla zalogowanych użytkowników, którzy mają do niego dostęp.
Zaloguj się

plus.echodnia.eu/podkarpackie

Polska Press Sp. z o.o. informuje, że wszystkie treści ukazujące się w serwisie podlegają ochronie. Dowiedz się więcej.

Jesteś zainteresowany kupnem treści? Dowiedz się więcej.

© 2000 - 2020 Polska Press Sp. z o.o.